درخواست بازرسی
راهنمای فنی · شیرآلات

تست فشار و نشتی شیرآلات: مقایسه API 598، ISO 5208 و EN 12266-1

شیر در کارخانه چه تست‌هایی را می‌گذراند، تفاوت سه استاندارد پرکاربرد در چیست و بازرس هنگام حضور در تست چه چیزهایی را کنترل می‌کند.

فرهاد توکلی، بازرس ارشد · نوامبر ۲۰۲۶ · ۷ دقیقه مطالعه

شیر غوطه‌ور در حوضچه هنگام تست نشتی

چرا تست در کارخانه تعیین‌کننده است

شیری که در واحد نشت کند یعنی توقف، باز کردن و اغلب تعویض. تست فشار در کارخانه تنها زمانی است که بدنه، آب‌بندها و عضو بسته‌شونده در شرایط کنترل‌شده و با معیار پذیرش مکتوب بررسی می‌شوند. به همین دلیل سفارش خرید تقریباً همیشه یک استاندارد تست را مشخص می‌کند و ITP برای بازرس یک نقطه Witness یا Hold دارد.

تست‌های اصلی

این سه استاندارد نام‌های متفاوتی به کار می‌برند، اما تست‌های پایه یکسان‌اند:

تست بدنه (Shell test)

شیر نیمه‌باز است و بدنه و درپوش با مایع تحت فشار قرار می‌گیرند، معمولاً ۱٫۵ برابر فشار نامی در دمای محیط. هیچ نشتی قابل مشاهده‌ای از بدنه یا اتصالات مجاز نیست.

تست سیت (Closure test)

شیر بسته است، از یک طرف فشار اعمال می‌شود و نشتی از طرف دیگر اندازه‌گیری می‌شود. بسته به استاندارد و نوع شیر، با مایع (حدود ۱٫۱ برابر فشار نامی) یا با گاز کم‌فشار (حدود ۴ تا ۷ بار) انجام می‌شود.

تست بک‌سیت (Backseat test)

فقط برای شیرهایی که بک‌سیت دارند (مثل شیرهای کشویی و گلوب): بررسی می‌کند که ساقه روی درپوش آب‌بندی کند تا بتوان پکینگ را در حین کار سرویس کرد.

مقایسه سه استاندارد

خلاصه‌ای کاربردی. در صورت تردید، همیشه متن استاندارد در ویرایشی که در سفارش ذکر شده ملاک است.

موضوعAPI 598ISO 5208EN 12266-1
کاربردنفت و گاز و پتروشیمی، شیرهای API (API 600، 602، 608، 609، 594…)استاندارد بین‌المللی عمومی برای شیرهای فلزی صنعتیشیرهای ساخته‌شده طبق استانداردهای EN، اغلب در چارچوب دستورالعمل PED
تست بدنهمایع، ۱٫۵ × فشار نامی در ۳۸ درجهمایع، ۱٫۵ × PSتست P10 (استحکام بدنه) و P11 (آب‌بندی بدنه)
تست سیتگاز کم‌فشار و/یا مایع پرفشار، بسته به نوع شیرمایع با ۱٫۱ × PS یا گاز حدود ۶ بارتست P12، مایع یا گاز
معیار پذیرش سیتجدول بر اساس سایز: صفر نشتی قابل مشاهده برای سیت نرم؛ تعداد مشخصی قطره یا حباب در دقیقه برای سیت‌های فلزی بزرگ‌ترکلاس‌های نشتی (Rate A، B، C، D…): کلاس را سفارش یا استاندارد محصول تعیین می‌کندکلاس‌های نشتی (Rate A، B، C، D…) که استاندارد محصول EN تعیین می‌کند
حداقل زماناز جدول، بر اساس سایز (NPS)از جدول، بر اساس قطر (DN)از جدول، بر اساس قطر (DN)

PS = حداکثر فشار مجاز در دمای محیط. Rate A یعنی هیچ نشتی قابل مشاهده‌ای در کل مدت تست.

کدام استاندارد اعمال می‌شود؟

نه بازرس آن را انتخاب می‌کند و نه سازنده: سفارش خرید، مشخصات فنی کارفرما و استاندارد محصول شیر آن را تعیین می‌کنند. شیر API 600 معمولاً طبق API 598 تست می‌شود؛ شیری که طبق یک استاندارد EN ساخته شده به EN 12266-1 ارجاع می‌دهد. اگر سفارش دو استاندارد را ذکر کرده یا کلاس نشتی‌ای خواسته که با نوع سیت سازگار نیست، باید پیش از تست و به‌صورت کتبی روشن شود، نه کنار میز تست.

بازرس کنار میز تست چه چیزهایی را کنترل می‌کند

چک‌لیستی برای استفاده هنگام حضور در تست. آن را با ITP پروژه خودتان تطبیق دهید.

۱. پیش از شروع

  • شناسایی شیر: پلاک، شماره سریال و نشانه‌گذاری‌ها با سفارش و گواهی مواد مطابقت دارند
  • روش اجرایی تست تأییدشده، با فشارها، سیال، مدت‌ها و معیارهای پذیرش
  • گیج‌های فشار کالیبره با گواهی معتبر و محدوده مناسب برای فشار تست
  • شیر در نواحی مورد بررسی رنگ نشده باشد و هیچ ماده آب‌بند یا گریسی که نشتی را پنهان کند وجود نداشته باشد
  • کیفیت آب تست (مثلاً میزان کلرید برای فولادهای زنگ‌نزن آستنیتی) طبق مشخصات فنی

۲. در حین تست بدنه

  • فشار تست بر اساس ریتینگ در دمای محیط محاسبه شده باشد، نه ریتینگ در دمای طراحی
  • هوا تخلیه شده، شیر نیمه‌باز، و زمان فقط پس از پایدار شدن فشار شمرده شود
  • بازرسی بدنه، درپوش، اتصالات و آب‌بند ساقه در تمام مدت تست

۳. در حین تست سیت

  • شیر با نیروی معمول بسته شود، بدون اهرم یا آچار اضافه
  • تست در جهت خواسته‌شده؛ برای شیرهای دوطرفه، در هر دو جهت
  • نشتی با روش مناسب (شمارش قطره یا حباب، اندازه‌گیری حجمی) اندازه‌گیری و با کلاس خواسته‌شده مقایسه شود
  • برای شیرهای double block and bleed: هر سیت از طریق تخلیه حفره بدنه بررسی شود

۴. پس از تست

  • شیر تخلیه و خشک شود و درپوش‌های محافظ دو سر نصب شوند
  • مقادیر واقعی در گزارش ثبت شود: فشارها، مدت‌ها، نشتی اندازه‌گیری‌شده و شماره سریال گیج
  • نشانه‌گذاری یا برچسب انجام تست روی شیر، در صورت الزام

رایج‌ترین عدم انطباق‌هایی که می‌بینیم

  • گیج با کالیبراسیون منقضی، یا محدوده‌ای آن‌قدر بزرگ که فشار را نمی‌توان دقیق خواند
  • مدت تست کمتر از حداقل، یا شمارش زمان پیش از پایدار شدن فشار
  • شیرهایی که پیش از تست بدنه رنگ شده‌اند
  • کلاس نشتی در گزارش متفاوت با کلاس خواسته‌شده در سفارش
  • گزارش‌هایی که به‌جای مقادیر اندازه‌گیری‌شده فقط «OK» نوشته‌اند

آنچه از ما دریافت می‌کنید

گزارش بازرسی با عکس، مقادیر اندازه‌گیری‌شده برای هر شیر یا هر بچ، NCRهای احتمالی همراه با الزام مرجع، و در صورت انطباق کامل، Inspection Release Note برای حمل.

خدمات بازرسی شیرآلات ما

بازرس در محل سازنده لازم دارید؟

سفارش خرید، مشخصات فنی، ITP و محل سازنده را بفرستید. ظرف یک روز کاری با زمان در دسترس و پیشنهاد قیمت پاسخ می‌دهیم.